Ziekte is géén geschenk

… is de titel van een artikel in het Kerstnummer van De Groene Amsterdammer. Het gaat over de Amerikaanse schrijfster Barbare Ehrenreich die in haar boeken de maatschappij kritisch onderzoekt. In haar laatste boek (Brightsided) richt ze zich op de ideologie van het positieve denken.

Toen ze geconfronteerd werd met borstkanker en op Internet op zoek ging naar informatie en ondersteuningsgroepen kwam ze terecht “in een dwingende en infantiliserende roze wereld waar positief denken de absolute norm is en waar ze geacht wordt inspiratie te halen uit teksten als ‘Als het leven citroenen uitdeelt, pers er dan een glimlach uit'”. Het maakte haar razend. Als het niet lukt om positief te blijven of de ziekte als ‘uitdaging’ te zien (of zelfs als ‘geschenk’ volgens Lance Armstrong) kan dat op patiënten drukken als een tweede ziekte (blame the victim). Immers, overal wordt beweerd dat negatieve gevoelens herstel belemmeren en positieve bevorderlijk zijn. Maar Ehrenreich vindt hiervoor geen enkele wetenschappelijke onderbouwing. Kritische vragen als: waarom is borstkanker een epidemie, zeker in de westerse wereld? waarom is er geen andere therapie dan het doden van alle cellen, inclusief de gezonde? vinden geen weerklank. “In plaats daarvan signaleert Ehrenreich een verplicht opgewekte stemming in de pink-washed borstkankercultuur en een uitgebreid aanbod aan roze producten: vier verschillende soorten borstkankerbeertjes, gezellige borstkankerkaarsjes om je huis mee op te fleuren en een breed scala aan ultravrouwelijke kleding voorzien van roze lintjes”.

Positief denken heeft in Amerika een hoge vlucht genomen. Achterliggend idee is dat een gedachte de werkelijkheid kan beïnvloeden. Door een bepaalde uitkomst te visualiseren, krijgt die vanzelf gestalte. What you see is what you get?
Volgens Ehrenreich heeft dit magisch denken ook grote delen van het evangelisch christendom in haar land in de greep. Positief christelijk denken. Ze schrijft:
“Deze God wil dat je mooie dingen hebt, dat je rijk wordt. Wat heeft dit nog te maken met het verhaal van lijden en verlossing, waarom ik dacht dat het draaide in het christendom”.  Ze ziet het terug in de kerkgebouwen: “De stoelen werden zachter, er werd meer muziek gedraaid, het werd allemaal comfortabeler. En die ene dag in de week dat je vrij bent en naar de kerk gaat wil je liever niet horen dat je een zondaar bent. Nee, je wil horen dat er allemaal leuke dingen gaan gebeuren”.

Ze heeft een punt, denk ik. Het is te makkelijk om haar kritiek op de (evangelische) kerken af te doen door te zeggen dat het hier om Amerikaanse toestanden gaat. Juist nu, vlak voor kerst, voel je als predikant het dilemma dat de mensen graag iets comfortabels willen horen, dat het Kerstverhaal daar ook aanleiding toe geeft (vrede op aarde voor alle mensen die hij liefheeft), maar dat je ook niet wil dat je kerstpreek een kopie wordt van al die nietszeggende oppervlakkige feelgood kerstboodschappen.

Nog drie dagen om daar uit te komen…