bruiloft te kana (Joh. 2: 1 – 11)

Toen wij meer dan een kwarteeuw geleden gingen trouwen, was mijn schoonvader bezorgd of we het feest wel goed hadden georganiseerd: ‘Hebben jullie al een conferencier?’ vroeg hij. ‘Nee Pa, we hebben een band en die gaat muziek spelen en er wordt gedanst’.
Hij dacht nog aan de trouwerijen van weer een kwarteeuw dáárvoor, waar er in hun milieu geen muziekband was en er al helemaal niet werd gedanst. Om de stemming er toch wat in te krijgen werd de lokale moppentapper ingehuurd. Een beetje Snip en Snap, maar dan in Kampen.

Hoe krijg je de stemming in een feest? Je kunt van alles van te voren organiseren, alle voorwaarden scheppen, maar of je feest ook slaagt, dat is afhankelijk van iets wat je niet in de hand hebt. De gasten moeten het laten slagen natuurlijk. Zij brengen de goede stemming mee, of niet?
Vandaag zijn we op de bruiloft in Kana, dat merkwaardige vrolijk makende verhaal aan het begin van het evangelie. Jezus is er ook. De hoofdgast? Of is hij de gastheer? Hoe dan ook: Hij is er bij vandaag. En dat zullen we weten ook. De stemming zit er meteen goed in.

Iedereen begrijpt dat het verhaal van de bruiloft te Kana niet zomaar een verslag is van een feestje ooit ergens in Galilea. Het is een verhaal met een bijzondere betekenis. Niet alleen omdat Jezus op het feest verschijnt, maar vooral om wat hij doet, hoe hij zich manifesteert. Het is het wonder van het water dat op zijn woord in wijn verandert. Maar waarom is dat, en wat betekent dat?
Iemand heeft eens opgemerkt, dat van alle wonderen die Jezus verricht dit wel het meest overbodige is. Kijk, als iemands blindheid wordt genezen, dat is een aanmerkelijke verbetering in zijn kwaliteit van leven. Als een verlamde leert lopen, dan is dat een echte stap voorwaarts. Als verwarde mensen uit de knoop worden gehaald, als iemand van zijn of haar angst wordt genezen, als je door de ontmoeting met Jezus een nieuw begin kunt maken, met een schone lei kunt beginnen omdat je zonden zijn vergeven, dan heb je daar echt iets aan. Iedereen begrijpt het nut van zulke wonderen. (Je vraagt je alleen wel eens af, zouden er niet wat meer van zulke wonderen mogen gebeuren, vandaag, voor mij misschien?)
Maar een wonder waarbij water in wijn verandert? Wat moet je daar van denken? Wat is daar het nut van, ja voor die bruiloftgasten is dat nuttig, die toch al halfdronken zijn – want ze hebben alles opgezopen – voor hen is het leuk, kunnen ze door kantelen, tenminste als ze 18 zijn en hun ID mee hebben genomen. Maar verder? Een overbodig wonder. Je zou haast gaan denken dat het iets weg heeft van een tovertruc. Kijk eens wat ik kan! Alsof er een demonstratie wordt gegeven. Jezus heeft singuliere gaven.

Het verhaal is inderdaad bedoeld om onze aandacht op Jezus te vestigen. Maar dan niet, omdat hij over magische krachten zou beschikken, ook al lijkt dat er misschien op. Nee, het verhaal én het wonder, wil ons iets anders, iets rijkers en diepers vertellen.
Aan het einde staat er dat dit het eerste wonderteken is dat Jezus heeft gedaan.
In het evangelie van Johannes, dat een zorgvuldig gecomponeerd en theologisch doordacht werk is, staan er zeven tekenen vermeld. Dat is minder dan in andere evangeliën, maar misschien daardoor wel meer sprekend. Want het zijn zeven bijzondere tekenen – dat is een beter woord dan wonder – zeven tekenen die iets be-teken-en. Ze maken duidelijk wie Jezus is. Ze zijn daarom verbonden met de titels die Jezus zichzelf geeft, ook zo’n typerend kenmerk van dit vierde evangelie. Omdat Hij het brood is dat leven geeft, zegent hij de vijf broden en de twee vissen en breekt ze en deelt ze. Omdat hij het licht van de wereld is, geneest hij de blinde en leert hem zien, soms even. Omdat Hij, Jezus, zegt: Ik ben de opstanding en het leven, roept hij zijn vriend Lazarus terug uit het graf.
Al die tekenen, we gaan niet de hele lijst opsommen, hebben daardoor een bijzondere lading. En dat geldt ook, misschien wel vooral, voor het eerste van de zeven. Het staat er niet zomaar bij, dat dit het eerste is. De eerste is programmatisch, het wijst een richting uit.

Maar als dat dan zo is, wat is dan die richting? Welke zelfopenbaring geeft Jezus als hij op een boerenbruiloft zorgt dat de wijn doorgeschonken kan worden? Wat zegt dat over Hem?
Om dat uit te leggen, moet er nog een bijzonderheid van dit evangelie worden vermeld. Dat heeft alles te maken met de bruiloftsmaaltijd.
Iedereen weet dat de maaltijd een bijzondere gebeurtenis is. De maaltijd als sociale gebeurtenis. Niet de snelle hap tussendoor, of het staande ontbijt, of het bord op schoot voor Studio Sport, maar de maaltijd waar werk van gemaakt is. Waar je gasten voor hebt uitgenodigd, vrienden, bruiloftsgangers. Een maaltijd die met zorg is voorbereid en met aandacht wordt opgediend. Een gelegenheid tot ontmoeting, gesprek (mobieltjes uit), tijd voor echte aandacht voor de ander. Zo’n maaltijd, waar de gastvrijheid wordt betoond en de medemenselijkheid wordt gevierd, zulke royale, feestelijke, maaltijden hebben in de bijbel een eigen plaats.

Het is zo’n maaltijd, op de avond voor het Paasfeest, die Jezus met zijn vrienden houdt, viert, en waar Hij een eigen betekenis geeft aan het samenzijn van mensen in zijn naam, met het verhaal van Gods bevrijding als achtergrond. U begrijpt het al, wat wij avondmaal noemen en wat bij ons is doorgeëvolueerd tot het eerbiedig en doodernstig nuttigen van een schamel stukje brood en een slokje wijn.
Nu is het zo, dat die belangrijke maaltijd, ook voor de kerk en haar geschiedenis belangrijke maaltijd, in de evangeliën wordt genoemd, maar niet in het vierde evangelie van Johannes. Dat is niet omdat hij daar niets van wist, zijn evangelie is het laatst geschreven, hij had de andere drie als voorbeeld. Maar dat is omdat opnieuw Johannes bewust een eigen accent wil zetten.

Door zijn evangelie heen, mengt hij op een eigen manier het verhaal van het brood én het verhaal van de wijn. Dat laatste is hier, Kana. Waar de wijn van de bruiloft, de gloed van zijn levensbeker koestert. De wijn was op. Niet het bier, niet de whisky, maar de wijn… En dat kan niet. Dat kan niet zo zijn.
Daarom is Hij gekomen, om voor ons brood en wijn te zijn, levensbrood en bruiloftswijn.
Dat betekent dit verhaal dus ook. Een wonderteken met een diep verscholen boodschap: Waar Jezus komt, krijgt de vreugde de overhand. Het feest is begonnen en het mag niet in het water vallen, nog niet in zes stenen watervaten. Hij is gekomen, om de stemming er in te houden – om de levendigheid en de voortgang van het feest te garanderen.

Er zijn nog veel meer verbanden en verscholen betekenissen aan te wijzen. Slechts één wil ik nog naar voren halen, opnieuw een voorbeeld van de eigen zeggingskracht van dit evangelie.
Het eerste wonderteken is de wijn te Kana.
Het zevende en laatste is, als Jezus ná de opstanding zorgt voor een overvloedige visvangst, 153 grote vissen. Beide tekenen spreken van de overvloedigheid en de uitbundigheid die bij Hem hoort. Waar Jezus is, daar doen we niet meer zuinigjes. Daar is ruimte voor het grote gebaar en voor de royale geste.
Waar de geest van Jezus is, daar kan geen benepenheid zijn. Daar is vreugde en leven. Dan zit de gang er in. Het enthousiasme. Dan heb je geen conferencier of flauwe moppentapper nodig, omdat Hij, Jezus onze Heer, de stemming bepaalt. Er is een geluk en een vreugde, dat door heel ons leven heengaat, onverwoestbaar, wat er ook gebeurt.
Zouden we vandaag met zo’n vreugde de maaltijd kunnen vieren? Zouden we met die vrolijkheid, niet gemaakt of oppervlakkig, maar gegrond in Jezus, zouden we daarmee ons zelf en alle mensen aan kunnen steken? AMEN