Overdenking

Bestemming bereikt? Marcus 11: 1 – 11

Op Palmzondag begint de Stille week, de week van het Paasfeest, de week waarin de christelijke kerk gedenkt het lijden en sterven van Jezus, zijn kruisgang. Het is met recht de meest cruciale periode in het kerkelijk jaar. Alles draait om Pasen.

In de evangeliën kun je dat ook goed zien.
Een derde van de totale tekst van Marcus wordt besteed aan de gebeurtenissen in deze ene week. Vandaar dat een bijbelgeleerde opmerkte dat het evangelie eigenlijk het lijdensverhaal is, met een wat lang uitgevallen inleiding. Alle aandacht valt op deze laatste dagen, op de gebeurtenissen die leiden tot Jezus’ arrestatie, zijn berechting en zijn executie. En dat begint vandaag, op Palmzondag, met de feestelijke intocht in Jeruzalem.

Vanaf het begin is Jeruzalem het doel geweest. Verschillende keren wordt in het evangelie vermeld dat Jezus met zijn leerlingen op weg is naar Jeruzalem. En nu zijn ze er dan eindelijk. Bestemming bereikt? Of heeft het ook iets van wat iedere pelgrim uit eigen ervaring weet: onderweg was het beter. Zoals je vaker hoort: het gaat meer om de reis dan om de aankomst; onderweg zijn is van meer belang dan het bereiken van de bestemming …

Laten we dat motief van de pelgrimsreis even vasthouden.
Er is een opmerkelijk aspect in het evangelie dat van belang zijn. Dan gaat het om de manier waarop de gebeurtenissen in deze laatste week worden verteld.
Zo wordt een aantal malen verwezen naar een paar specifieke locaties: de tempel natuurlijk, maar ook: de Bovenzaal waar Jezus over een paar dagen met zijn leerlingen de maaltijd viert; de tuin op de Olijfberg; het huis van de hogepriester, het paleis van de Romeinse bestuurder Pilatus, de weg naar Golgotha, het graf. Waar Marcus in de andere delen van zijn evangelie soms nogal vaag is over de locatie, ook niet altijd goed op de hoogte lijkt, is hij hier heel specifiek.

Daarnaast staan in dit laatste gedeelte veel citaten uit de Schrift, uit het Oude Testament. Ook dat is opvallend. Daarom opperen sommige geleerden de veronderstelling dat het lijdensverhaal is opgezet als een soort ‘routekaart’ voor vroege pelgrims, om hen wegwijs te maken in de oude stad. Zij konden dan aan de hand daarvan de laatste gang van Jezus nagaan, biddend en mediterend, zoiets als de kruiswegstaties in de latere kerk. Of zoals nu de Via Dolorasa in Jeruzalem kan worden gevolgd.
Hun veronderstelling is dat de kern van het lijdensverhaal in het evangelie is begonnen als een soort liturgie, op specifieke locaties, op bepaalde uren (die soms ook in de tekst worden genoemd). Vandaar die precieze vermeldingen, vandaar die bijbelcitaten.

Zoals met iedere hypothese, zijn hier zowel argumenten voor als tegen in te brengen. Maar je kunt er dus zo naar kijken. En dat levert volgens mij een vruchtbaar perspectief op. Het lijdensverhaal is geschreven om biddend en mediterend, te overdenken, om dat mee te beleven. Vandaar al die details, vandaar de dramatiek, vandaar de diverse personages met allemaal hun eigen rol. Een verhaal dat altijd weer opnieuw aanspreekt en uitdaagt en je voor heel persoonlijke vragen stelt.

Het lijdensverhaal is zo geschreven dat wij zelf daar in mee worden genomen, alsof wij de kruisweg bidden. Dat is veel belangrijker dan de vraag of het precies allemaal zo gebeurd is als beschreven – want dan kom je al gauw in de knoop met de verschillen tussen de evangeliën en met bepaalde ongerijmdheden. De hoofdlijn van het verhaal is bekend. Het is vanaf het allereerste begin van het christelijk geloof het hart geweest. Jezus’ lijden, kruisiging, de ervaring van Pasen. Het is vanaf het prilste begin voorwerp van aanbidding geweest, van vrome gelovigen en van pelgrims naar Jeruzalem. Die pelgrimservaring is misschien wel wat Marcus wil stimuleren. Op weg gaan, op weg zijn, met Jezus, die in deze laatste dagen de Messias blijkt te zijn, op een heel andere manier dan iedereen verwachten zou. Hij die ons voorgaat – zo eindigt het evangelie op Paasmorgen. Hij gaat u voor … De pelgrim reist altijd met een open einde, blijft onderweg, in het leven, in deze wereld. De reis is belangrijker dan de aankomst.


Met dit pelgrimsmotief in het achterhoofd, kunnen we nog iets meer zeggen over het bekende verhaal van de intocht. Waarvan overigens ook geldt dat die bij Marcus net even weer wat anders wordt verteld dan bij de andere evangelisten.
Er is opmerkelijk veel aandacht voor wat er aan de intocht voorafgaat. Uitgebreid wordt verteld hoe een ezel wordt gecharterd. Met oog voor detail wordt verteld over de voorbereiding, de mantels en de takken, de liturgie – Hosanna, Gezegend Hij die komt in de naam van de Heer. Waarna de eigenlijke intocht in één zin wordt afgedaan. Hij trok Jeruzalem binnen en ging naar de tempel. Dat is alles?!

De intocht is de prelude, het voorspel op de gebeurtenissen van deze laatste week. Zoals Palmpasen voor ons de Stille week inluidt. De tempel die Jezus binnengaat, wordt de plek waar de de boodschap die hij verkondigt en het overgeleverde geloof en de belangen van de heersende klasse, zullen botsen. Gezegend het komende koninkrijk van onze vader David, klinkt het in de Palmpasenliturgie. Dat staat haaks op de koninkrijken van deze wereld.

Het hele idee van Palmpasen, zoals het in onze traditie is gaan heten, is volgens mij dat we worden uitgenodigd als pelgrims mee te gaan. Met Jezus mee te gaan, in dat oude bekende vreemde verhaal van zijn lijden en sterven. Zo vier je Pasen. De beweging van het leven mee maken, je mee laten nemen. De reis is zeker zo belangrijk als de aankomst. Dat is de beweging van het geloof. Wil ik mij laten gezeggen door de koning die geen koning is, die op een ezel rijdt, die vasthoudt aan zijn boodschap van liefde voor iedereen, die niemand uitsluit of afwijst? Wil ik mij laten meenemen door die mens die ons leerde af te zien van iedere wereldlijke macht, die liever onrecht onderging dan onrecht bedreef, die zich weerloos uitleverde aan de pelgrimsdroom waarin hij geloofde? Dat zijn de levensvragen van de Stille week en niet alleen dan.

Er is nog een laatste, tamelijk verontrustend, kenmerkend thema in het lijdensverhaal van Marcus. Het valt in het verhaal over zijn laatste dagen op, dat Jezus steeds vaker alleen wordt gelaten. De leerlingen rennen bij hem weg, als hij wordt gearresteerd. Petrus ontkent dat hij Jezus kent, de hogepriesters veroordelen hem, Pilatus trekt zijn handen van hem af, de soldaten wijzen hem af en gebruiken geweld tegen hem, en op het kruis bidt Jezus zelfs: Mijn God, mijn God, waarom hebt Gij mij verlaten.

Het is alsof alle aandacht moet vallen op deze ene mens, alleen.

Als geen ander evangelie, confronteert Marcus ons met de vreemdheid, de stilte, de verbijstering – daarmee eindigt het zelfs, de vrouwen die vol angst wegvluchten van het lege graf (16: 8) – maar juist daarin, in die schokkende vreemdheid, doet het een krachtig appèl op ieder die zich in dit verhaal laat meevoeren. Waar sta je zelf?

Het is deze pelgrimservaring die ons steeds weer bij dit verhaal brengt, bij deze Ene, Jezus, de Levende. Hij belichaamt het koninkrijk, het deze wereld anders, mijn leven anders.
Laten we met Hem meegaan, vandaag en de komende dagen en heel ons leven,
AMEN

Previous Post Next Post

No Comments

Leave a Reply