Boeken

Guus Kuijer, De Bijbel voor ongelovigen (3)

9789025302856-guus-kuijer-de-bijbel-voor-ongelovigen-3-178In het derde deel van Guus Kuijers veel geprezen hervertelling van de Bijbel voor ongelovigen, voert hij, anders dan in de vorige delen, slechts één verteller op door wie de lezer wordt ingelicht over de geschiedenis van Samuël, Saul en David. Dat zorgt er voor dat je het verhaal als een eenheid ervaart. Slim heeft hij gekozen voor het personage Seraja, een filosemitische Filistijn, die het verhaal van verschillende kanten kan belichten. Hij is adviseur van de Filistijnse koningen maar heeft tegelijkertijd een bijzondere liefde voor de Joden en hun godsdienst opgevat. De zorg voor de ark van het verbond, de bewaarplaats van de Joodse geschriften die in handen is geraakt van hun Filistijnse aartsrivalen, houdt Seraja voortdurend bezig. Het doet komisch aan dat hij daar drukker mee lijkt te zijn dan de Israëlieten zelf.

De humor is weer één van de belangrijke ingrediënten van Kuijer. Voor een deel zit dat in de verhalen zelf. Dat begint al met de aambeien waarmee de Filistijnen massaal worden geplaagd vanwege het onrechtmatige bezit van de ark. Maar ook in de ironie dat de (Filistijnse) reus Goliat  het af moet leggen tegen de kleine herdersjongen David.
Voor een deel is het de relativerende toon van Kuijers vertelpersonage die je tijdens het lezen dikwijls aan het glimlachen maakt.
Seraja vertelt de geschiedenis en maakt tegelijkertijd duidelijk dat de lijn tussen historie en fictie niet altijd even scherp te trekken is, omdat er belangen meespelen om een verhaal op een bepaalde manier te vertellen.

Het kost niet veel moeite om achter de verteller de schrijver waar te nemen met zijn eigen opvattingen over deze verhalen. Hoewel hij zichzelf ongelovig noemt en in tal van publicaties zijn afkeer van religie en religieus geweld heeft beleden, vindt Kuijer dat de verhalen bewaard moeten blijven. Het verhaal van David en Goliat is dan misschien bij veel mensen die niet met de Bijbel zijn opgegroeid nog bekend. Voor heel veel andere verhalen geldt dat niet meer. Kuijers Bijbel voor ongelovigen wil deze verhalen redden van de vergetelheid en verteerbaar maken voor een breder publiek.

Steeds benadrukt hij dat de geschiedenis mensenwerk is. Dat er een God zou zijn die dat op de achtergrond allemaal regisseert, is een gedachte die hem vreemd is. Dat idee speelt overigens ook in de hier navertelde verhalen uit de Bijbel nauwelijks een rol. Seraja (Kuijer?) lijkt meer te geloven in het Toeval. De dingen gebeuren zoals ze gebeuren, maar het is aan de mensen om daar een draai aan te geven. Seraja/Kuijer: “Dit was het. Deze unieke manier van denken die ik nooit bij enig ander volk heb aangetroffen. Deze vroomheid die tegelijkertijd opstandigheid was. Dit was het wat me als het ware de diepte in sleurde. De God van Israël wilde worden gehoorzaamd en tegengesproken tegelijk. Het leek erop dat de mens door hem werd gedwongen om vrij te zijn, vrij in zijn keuze voor goed of kwaad. Heeft u het ooit zo zout gegeten? Ik niet. Hoewel de mens geneigd is tot het kwaad, is hij in staat voor het goede te kiezen en daartoe wordt hij door zijn god uitgedaagd. Ik vind dat een opwindende gedachte die me met geestdrift vervult” (42-43). Ook verderop schemert de auteur door zijn vertelpersonage heen, als Seraja verklaart: “Wat was het dan dat ons zo aantrok? Voor mij, als schrijver, waren het vooral de verhalen. Ik heb nergens zoveel goede vertellers aangetroffen als in Israël. Als je een goede verteller trof ging er met zijn verhaal een hele nacht voorbij zonder dat je het gevoel had dat er tijd was verstreken. En waar gingen die verhalen over? Ze gingen allemaal over hun geschiedenis. Je kunt rustig zeggen dat in Israël elk detail uit het verleden zorgvuldig werd bewaard en doorgegeven aan de volgende generatie. En dat gebeurde niet door deftige mensen aan het hof, maar door het gewone volk!” (144-145).

guus kuijerAan Kuijers enthousiasme voor de Bijbelse vertelkunst hebben wij zijn bijzondere project te danken. Hij is zelf een meester in het spannend en meeslepend vertellen – de hand van de kinderboekenschrijver. Met de verhalen over de profeet Samuël en de eerste koningen Saul en David heeft hij natuurlijk goud in handen, maar hij weet het fraai op te poetsen. Dat hij dankbaar gebruik maakt van de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) had wellicht nadrukkelijker vermeld mogen worden (enkele vertalers hebben hem daarom, enigszins overdreven, van plagiaat beticht), maar het komt niet in mindering op de literaire prestatie van Kuijer waarin de liefde voor het verhaal overheerst. Of misschien wel: het geloof. Het geloof in de eeuwige kracht van menselijke verhalen.

Guus Kuijer, De Bijbel voor ongelovigen, deel 3, Athenaeum – Polak & Van Gennep Amsterdam 2014, 304 pag, €19,90, isbn9789025302856

Recensie deel 1
Recensie deel 2

Vorig bericht Volgend bericht

Nog geen reacties

Laat een reactie achter