Boeken

Flip van Doorn, De eerste wandelaar

Journalist Flip van Doorn blijkt in de verte familie te zijn van dominee Jacobus Craandijk. Het verklaart een deel van zijn fascinatie voor de predikant over wie hij het boek De eerste wandelaar schreef.
Craandijk publiceerde in de tweede helft van de 19e eeuw een aantal wandelgidsen en was daarmee letterlijk de voorloper van de inmiddels populaire wandelsport. Je zou kunnen zeggen dat hij het recreatieve wandelen heeft uitgevonden. Want voor die tijd wandelde men niet, men liep, om van A naar B te komen. Zomaar, wandelen om te wandelen, dat was weggelegd voor mensen met teveel vrije tijd. Zoals dominees…

In De eerste wandelaar volgt Van Doorn het spoor van zijn verre verwant. Hij loopt de wandelingen na die Craandijk heeft beschreven. Onderweg noteert hij hoezeer het huidige landschap verschilt van dat wat Craandijk anderhalve eeuw geleden aantrof. Craandijk signaleerde overigens ook al op zijn beurt dat het landschap rap veranderde. Het was de tijd van de industrialisatie en van de snelle uitbreiding van het spoorwegsysteem. Dankzij het laatste werden grote delen van het land makkelijker bereikbaar, ook voor de enthousiaste wandelaar. Craandijk had een grote belangstelling voor de natuur en voor landgoederen, die niet altijd voor de voetganger geopend bleken te zijn. Met zijn wandelgidsen, de achtdelige serie Wandelingen door Nederland met pen en potlood, die tussen 1875 en 1888 verscheen, wilde hij stimuleren dat meer gebieden vrij toegankelijk zouden worden.
Craandijk liep het liefst in de vrije natuur. De steden liet hij zo snel mogelijk achter zich. Waar tijdgenoten de misstanden in fabriekshalen en kolenmijnen beschreven, werpt hij zich op het idyllische buitenleven. Voor de mensen die in stad en land bezig zijn, de arbeiders en de boerenknechten, heeft hij weinig oog. Des te meer aandacht besteedt hij aan de welgestelde kringen, zeker als ze bereid zijn voor een flink bedrag in te tekenen op zijn boeken.

Jacobus Craandijk mag dan dominee zijn in de doopsgezinde kerk, zijn hart lijkt te liggen bij het wandelen en bij de historie. Grote delen van zijn wandelgidsen zijn volgens Van Doorn gewijd aan pedagogisch verantwoorde historische verhandelingen. Ook in dat opzicht is hij kind van zijn 19e-eeuwse tijd.

“Jacobus Craandijk is een zondagskind, in letterlijk opzicht zowel als figuurlijk. Terwijl zijn tijdgenoten in weer en wind vele honderden kilometers door de velden sjouwen, werktuigen of koopwaar op de nek in de hoop ver van huis een paar stuivers te verdienen, kan hij het zich permitteren ontspannen en in alle vrijheid te wandelen over de paden die anderen voor hem baanden.
Al moet hij ze op zijn pad zijn tegengekomen, de seizoensarbeiders en de marskramers, hij noemt ze alleen zijdelings. Hij beschrijft het kronkelend zandspoor en het smalle voetpad waarover zij voortgaan, maar niet hun uitputtende voetreizen. Zich gaande weg steeds meer bewust van zijn voorgangersrol wijdt de dominee zijn lezers in, leert hij hun op een andere manier gebruik te maken van die paden” (
p. 373).

Het grondgegeven voor het boek van Van Doorn om met de ogen van nu de sporen van Craandijk na te gaan, is interessant. De uitwerking valt echter op een gegeven moment wat lang uit, met teveel herhalingen in de beschrijving van de persoon van Craandijk en met niet altijd ter zake doende bespiegelingen tussendoor. Belangrijk bezwaar is dat er geen kaarten van de beschreven wandelingen zijn opgenomen.

Niettemin is het een interessant boek, omdat er verschillende lijnen in samenkomen. Die van Craandijk en zijn milieu, van het veranderende landschap en van de ontwikkeling die het wandelen heeft doorgemaakt tot en met de huidige belangstelling voor de pelgrimage. Het is goed dat de pionier van het wandelen in ons land met dit boek aan de vergetelheid wordt ontrukt.

Flip van Doorn, De eerste wandelaar. In de voetsporen van een wandelende dominee, Thomas Rap 2017, 464 pag, €22,99

PS.
Zaterdag 30 september houdt Flip van Doorn een lezing in Assen, met aansluitend gelegenheid om een wandeling te maken. Meer informatie vind je hier.

Vorig bericht Volgend bericht

Nog geen reacties

Laat een reactie achter